Concentratie stikstofdioxide

Toestand, doelstellingen en evolutie doorheen de jaren

In het kort

Stikstofoxiden (NO_x) ontstaan bij verbrandingsprocessen op hoge temperaturen. Stikstofoxiden bestaan uit stikstofmonoxide (NO) en stikstofdioxide (NO₂).
NO₂ leidt tot irritatie van de luchtwegen en astma.
NO_x draagt bij aan de vorming van secundair fijn stof, speelt een rol bij verzurende en vermestende depositie en fotochemische smogvorming.
De hoogste concentraties zijn gelinkt aan wegverkeer.
In 2025 respecteerden de NO₂-metingen op alle meetplaatsen de huidige Europese grenswaarden.
Voor de toekomstige Europese grenswaarden die gelden vanaf 2030, blijkt het vooral moeilijk om de grenswaarde voor het jaargemiddelde te halen.
De advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie blijven nog ver buiten bereik.
Op lange termijn dalen de NO₂-concentraties in de omgevingslucht doordat de uitstoot daalt. In 2025 zagen we op bijna alle meetplaatsen een lichte stijging ten opzichte van 2024 door minder gunstig weer.

Gezondheidseffect

Stikstofdioxide komt via de ademhaling in het lichaam. Zowel korte episodes van hoge concentraties als langdurige blootstelling aan lage concentraties (5 - 10 µg/m³) zijn schadelijk, ze veroorzaken:

Irritaties van de luchtwegen.
Astma bij kinderen.
Stikstofoxiden dragen bij tot de vorming van ozon en fijn stof die ook schadelijke effecten hebben op de gezondheid.

In de natuur draagt stikstof bij aan verzuring en vermesting:

Stikstofdepositie vermindert de plantendiversiteit en maakt planten gevoeliger voor stress door bv. droogte en insecten.
De kwaliteit van het grondwater daalt door uitspoeling van nitraat en metalen.

Doelstellingen

Onderstaande tabel toont een overzicht van de huidige Europese regelgeving en de toetsing van de gemeten concentraties.

Europese regelgeving	Doelstelling	Beoordeling
Jaargrenswaarde	40 µg/m³	Monitoren ✅ 43 ❌ 0 Samplers ✅ 59 ❌ 0 Model ✅ 100 % ❌ 0 %
Uurgrenswaarde	maximaal 18 uur per jaar > 200 µg/m³	✅ 43 ❌ 0
Alarmdrempel	400 µg/m³ gedurende 3 opeenvolgende uren	✅ 43 ❌ 0

Vanaf 2030 worden de Europese grenswaarden strenger. Hieronder een overzicht van de nieuwe grenswaarden en de toetsing van de gemeten concentraties.

Europese regelgeving Vanaf 2030	Doelstelling	Beoordling
Jaargrenswaarde	20 µg/m³	Monitoren ✅ 31 ❌ 12 Samplers ✅ 19 ❌ 40 Model 92,9 % ❌ 7,1 %
Daggrenswaarde	maximaal 18 dagen per jaar > 50 µg/m³	✅ 42 ❌ 2
Uurgrenswaarde	maximaal 3 uur per jaar > 200 µg/m³	✅ 43 ❌ 0
Infodrempel	uurgemiddelde > 150 µg/m³	✅ 41 ❌ 2
Alarmdrempel	3 opeenvolgende uren > 200 µg/m³	✅ 43 ❌ 0
Verplichting inzake vermindering van de blootstelling (GBI^*)	GBI ≤ 19,6 µg/m³	✅ 16,7 µg/m³

^* Toekomstige gemiddelde blootstellingsindex = 3-jaarsgemiddelde NO₂-concentratie van alle voorstedelijke en stedelijke achtergrondplaatsen over heel Vlaanderen

De Europese grenswaarden houden zowel rekening met de gezondheidseffecten als met de economische en technische haalbaarheid ervan. De grenswaarden zijn wettelijk bindend. De WGO-advieswaarden zijn enkel gebaseerd op de gezondheidseffecten en zijn daarom meestal veel strenger dan de Europese grenswaarden. De WGO-advieswaarden zijn echter niet wettelijk bindend.

WGO	Doelstelling	beoordeling
Jaaradvieswaarde	10 μg/m³	Monitoren ✅ 5 ❌ 38 Samplers ✅ 7 ❌ 52 Model ✅ 20,6 % ❌ 79,4 %
Dagadvieswaarde	maximaal 3 dagen per jaar > 25 µg/m³	✅ 1 ❌ 42
Uuradvieswaarde	200 µg/m³	✅ 42 ❌ 1

In het Vlaams luchtbeleidsplan werden nog volgende doelstellingen opgenomen:

Doelstelling	Beoordeling
Tegen 2030 in elke gemeente een halvering t.o.v. 2016 van het aantal mensen dat woont op een locatie waar NO₂-jaargemiddelde > 10 µg/m³.	✅ 93 ❌ 192
Voldoen aan de WGO-advieswaarden tegen 2050	/

Toestand

Toetsing aan de huidige Europese Regelgeving

In 2025:

Respecteerden alle meetplaatsen (automatische monitoren en passieve samplers) de Europese grenswaarde voor jaargemiddelden.
Respecteerden alle meetplaatsen met automatische monitoren de Europese grenswaarde voor uurwaarden en de alarmdrempel.
Berekent het ATMO-Street-model geen overschrijdingen van de Europese jaargrenswaarde.

Toetsing aan de toekomstige Europese Regelgeving

In 2025:

Overschreden 51 % van de meetplaatsen (automatische monitoren en passieve samplers) de toekomstige jaargrenswaarde.
Respecteerden alle meetplaatsen de toekomstige daggrenswaarde, uitgezonderd een meetplaats in de Antwerpse binnenstad en een meetplaats in de Antwerpse haven.
Respecteerden alle meetplaatsen de toekomstige informatiedrempel, uitgezonderd op 2 meetplaatsen, namelijk in Kallo-Sluis in de Antwerpse haven en in Dudzele.
Respecteerden alle meetplaatsen ook de toekomstige uurgrenswaarde en alarmdrempel.
Lag de GBI lager dan de verplichte reductie van de GBI tegen 2030.
Berekent het ATMO-Street-model dat zo’n 7 % van de Vlamingen in een gebied woont waar de toekomstige jaargrenswaarde wordt overschreden.

Toetsing aan WGO-advieswaarden

In 2025:

Overschreden het merendeel van de meetplaatsen de jaaradvieswaarde, uitgezonderd een beperkt aantal meetplaatsen in landelijke of natuurgebieden.
Overschreden alle meetplaatsen de dagadvieswaarde, uitgezonderd op de landelijke meetplaats in Houtem-Veurne.
Respecteerden alle meetplaatsen de uuradvieswaarde, uitgezonderd op de meetplaats Dudzele.
Berekent het ATMO-Street-model dat bijna 80 % van de Vlamingen in een gebied woont waar de WGO-jaaradvieswaarde wordt overschreden.

Toetsing aan doelstellingen Vlaamse Luchtbeleidsplan

In 2025 voldeed slechts 33 % van de gemeenten (93 van de 285 Vlaamse gemeenten) aan de doelstelling om het aantal inwoners in hun gemeente blootgesteld aan een NO₂-jaargemiddelde hoger dan 10 µg/m³ te halveren ten opzichte van het aantal blootgestelde inwoners in 2016. Deze doelstelling dient tegen 2030 in elke gemeente behaald te worden.

Er is een grote variatie in NO₂-jaargemiddelden tussen meetplaatsen:

Het laagste jaargemiddelde werden gemeten in een natuurgebied in Tielt-Winge (6 µg/m³).
Het hoogste jaargemiddelde werd gemeten in de Hoogstraat, een drukke street canyon in Gent-centrum (38 µg/m³).

Als we kijken naar de modelkaart, dan zien we de hoogste gemodelleerde NO₂-jaargemiddelden in steden, in industriële gebieden en nabij druk wegverkeer, met daarbij:

De hoogste concentraties in de Antwerpse agglomeratie en de Antwerpse haven
Verhoogde concentraties in de noordrand van Brussel, in Gent en de Gentse Kanaalzone en in de meeste centrumsteden.
Verhoogde concentraties rond de snelwegen en langs kleinere verkeersaders

Niet alleen het verkeersvolume maar ook de doorstroming speelt een belangrijke rol. Aaneengesloten bebouwing, maar ook 'stop-and-go'-verkeer aan kruispunten resulteren in verhoogde NO₂-concentraties.

Evolutie

We stellen vast dat:

Op lange termijn de NO₂-jaargemiddelden in alle typegebieden geleidelijk dalen.
De jaargemiddelden in 2025 licht stijgen t.o.v. 2024. De vele neerslag in 2023 en 2024 zorgde ervoor dat de luchtvervuiling ‘uitgewassen’ werd. 2025 werd gekenmerkt door een koud, droog en windstil voorjaar, wat meer smogepisodes in de hand heeft gewerkt.
De knik in 2020 een gevolg is van de toen geldende coronamaatregelen, waardoor er minder wegverkeer was en dus minder NO₂-uitstoot door wegverkeer.
Er een uitgesproken verschil is tussen de typegebieden. De hoogste concentraties meten we op de verkeersgerichte meetplaatsen, de laagste concentraties op de landelijke meetplaatsen. Dat verschil tussen de typegebieden is bij NO₂ groter dan bij fijn stof, omdat NO₂ sterker wordt beïnvloed door lokale emissiebronnen, zoals wegverkeer. Bij fijn stof speelt de regionale achtergrondconcentratie een grotere rol, waardoor de verschillen tussen typegebieden kleiner zijn.

Bron: VMM

Alle typegebieden overschrijden nog ruim de WGO-dagadvieswaarde (uitgezonderd het landelijk gebied waar de advieswaarde wel meer binnen bereik komt). De grafiek toont wel een duidelijke daling van het aantal dagen met daggemiddelden hoger dan 25 µg/m³ per typegebied: sinds 2005 zien we een gemiddelde daling van zo’n 70 % van het aantal verhoogde dagwaarden.

Bron: VMM

In 2025 werd de toekomstige Europese daggrenswaarde (18 dagen met een daggemiddelde hoger dan 50 µg/m³ toegelaten) in elk typegebied ruim gerespecteerd. Sinds 2005 is er een duidelijke daling te zien in het aantal dagen met een daggemiddelde hoger dan 50 µg/m³.

Bron: VMM

Hoe pakken we dit aan?

Een daling van de NO₂-concentraties kan het best bereikt worden via maatregelen voor het wegverkeer. Deze maatregelen zijn vooral gericht op een modale verschuiving, minder kilometers over de weg en een vergroening van de vloot (zie indicatoren samenstelling wagenpark en activiteiten wegverkeer). Lokaal kan een snelheidsverlaging een positief effect hebben voor de omwonenden of de natuur in de buurt. Door in te zetten op walstroom verminderen we de NO_x-uitstoot van scheepvaart.

Een volledig overzicht van de maatregelen voor een betere luchtkwaliteit in Vlaanderen vind je in het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030. Een bespreking van de voortgang van de maatregelen is terug te vinden in het voortgangsrapport over het luchtbeleidsplan 2030.

Ook in het stikstofbeleid (Stikstofdecreet) staan maatregelen om de uitstoot van stikstof terug te dringen met behoud van economische ontwikkeling.

Vlaamse
Milieumaatschappij

Concentratie stikstofdioxide

In het kort

Gezondheidseffect

Doelstellingen

Toestand

Evolutie

Hoe pakken we dit aan?

Meer informatie

Feiten & cijfers

Beleid

Diensten & producten

Projecten

Tips