Uitstoot fijnstofprecursoren

Door het inademen van fijn stof komt het in ons lichaam, hoe kleiner de deeltjes hoe dieper ze in het menselijk lichaam kunnen doordringen en hoe meer schade ze kunnen veroorzaken:

• Hoe klein de blootstelling ook is, er is altijd een risico op een schadelijk effect op de gezondheid.
• Kortdurende blootstelling aan hogere concentraties kan leiden tot verhoogde ziekenhuisopnames vanwege hart- of longproblemen, acute en chronische bronchitis en astma-aanvallen en tot vroegtijdige sterfte.
• Langdurige blootstelling (maanden tot jaren) kan leiden tot een verminderde groei van de longfunctie bij kinderen en verschillende vormen van kanker, namelijk longkanker, borstkanker en kanker in het spijsverteringsstelsel en tot vroegtijdige sterfte, vooral bij mensen met chronische hart- of longziekten.
• Naast gezondheidseffecten heeft fijn stof een invloed op het klimaat: naargelang de samenstelling kan fijn stof zowel voor afkoeling als voor opwarming zorgen.

Naast gezondheidseffecten heeft fijn stof een invloed op het klimaat: naargelang de samenstelling kan fijn stof zowel voor afkoeling als voor opwarming zorgen.

Toetsing van SO₂ aan het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030^* toont dat de uitstoot met 84 % daalde in de periode 2005-2024 en daarmee de doelstelling haalt. De doelstellingen tegen 2030 voor NO_x (- 45 %) en NH₃ (- 40 %) uit het Stikstofdecreet worden nog niet gehaald.

^*Bij de evaluatie van de doelstellingen uit het Luchtbeleidsplan 2030 wordt de uitstoot van SO₂ door de luchtvaart cruise en de internationale zeevaart niet meegeteld.

De voornaamste emissiebronnen van NO_x, SO₂ en NH₃ waren verschillend:

• Stikstofoxiden (NO_x): transport belangrijkste bron (59 %).
• Zwaveldioxide (SO₂): industrie verantwoordelijk voor 63 %, energie voor 24 %. 
• Ammoniak (NH₃): landbouw veroorzaakte 95 % van de emissies.

In 2024 ligt de NO_x-uitstoot 58 % lager dan in 2005:

• Vooral door het gebruik van minder vervuilende wagens (minder dieselwagens).
• De dalende trendlijn van de NO_x-emissies door het wegverkeer vanaf 2005 zet zich verder door tot 2024 (met een sterkere daling in 2020, een uitzonderlijk jaar door de covidpandemie).
• Sterke daling van emissies in de energiesector door inspanningen bij de elektriciteitscentrales, o.a. overschakeling naar aardgas.
• Afname van de uitstoot van de industrie en de huishoudens.

In 2024 ligt de SO₂-uitstoot 85 % lager t.o.v. 2005:

• De uitstoot daalt sterk maar stabiliseerde de laatste jaren.
• De afname komt vooral door het gebruik van brandstoffen met een lager zwavelgehalte voor transport, industriële processen en energieopwekking.
• De stookolie voor woningverwarming (sector huishoudens) en de brandstof gebruikt in de luchtvaart (sector transport) waren een aanzienlijke bron tot 2007/2008 maar deze bron is de laatste jaren eerder verwaarloosbaar door verminderd gebruik van stookolie en een lager zwavelgehalte. 

De totale NH₃-emissie in Vlaanderen nam af met 24 % in de periode t.o.v. 2005:

• Het grootste deel van de daling van de uitstoot werd gerealiseerd in de veeteelt door de vermindering van het aantal runderen en vooral varkens, de verhoogde voederefficiëntie, de invoering van emissiearme stallen en de emissiearme aanwending van dierlijke mest.
• Het effect van de emissiereducerende maatregelen werd echter deels gecompenseerd, vooral door een aanzienlijke toename van het pluimvee en het feit dat runderen (vooral melkvee) een alsmaar groter deel van de tijd in de stal i.p.v. op de weide doorbrengen. De daling van de uitstoot t.o.v. 2005 bleef dan ook eerder beperkt.
• De daling van de NH₃-uitstoot in 2022 en 2023 is voornamelijk toe te schrijven aan een forse daling van het aantal varkens.
• De afname van de uitstoot in 2024 is vooral het gevolg van een wetswijziging die het onmiddellijk inwerken van mengmest op akkerland verplicht.

Het grootste potentieel voor dalende uitstoot van fijnstofprecursoren ligt bij het wegverkeer, de landbouwsector en, in mindere mate, bij de industrie.

• De maatregelen bij de landbouw voor het dalen van de ammoniakuitstoot worden opgesomd in de indicator uitstoot ammoniak door de landbouw.
• Bij het wegverkeer (daling uitstoot stikstofoxiden) focussen de maatregelen op een modale verschuiving, minder kilometers over de weg en een vergroening van de vloot (zie indicatoren samenstelling wagenpark en activiteiten wegverkeer).
• Bij de industrie is vooral de sanering van de zwavelemissie bij de productie geëxpandeerde kleikorrels belangrijk.

Een volledig overzicht van de maatregelen voor een betere luchtkwaliteit in Vlaanderen vind je in het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030. Een bespreking van de voortgang van de maatregelen is terug te vinden in het voortgangsrapport over het luchtbeleidsplan 2030.

• Op zoek naar een langere tijdreeks of naar de uitstoot voor een specifieke sector of activiteit? Stel zelf een grafiek samen.
• Hoe wordt de uitstoot berekend?