Luchtkwaliteit in de Antwerpse Agglomeratie

In het kort

Meetnet Antwerpen (klik om te vergroten).

Bij de invoering van de lage-emissiezone (LEZ) hebben de stad Antwerpen en de VMM extra metingen van de luchtkwaliteit opgestart.
Transport en verwarmen met hout zijn in de Antwerpse agglomeratie de belangrijkste bronnen voor stikstofoxiden, primair fijn stof en elementair koolstof. De uitstoot van deze polluenten is de laatste decennia sterk gedaald.
In 2024 werden voor fijn stof (PM₁₀ en PM_2.5) alle huidige en toekomstige Europese grenswaarden gehaald in de Antwerpse agglomeratie.
Voor NO₂ respecteerden we de huidige Europese grenswaarden, maar overschreden we nog de toekomstige jaargrenswaarde (geldig vanaf 2030).
De strengere advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) werden zowel voor fijn stof als NO₂ overschreden. Luchtverontreiniging heeft dus ook bij de huidige concentraties nog steeds een significante gezondheidsimpact.
De voorbije 10 jaar mat de VMM een sterke daling van de concentraties in de Antwerpse agglomeratie.
In 2024 zien we voor PM₁₀ en PM_2,5 een daling tegenover het vorige jaar dankzij de dalende uitstoot en het gunstige weer (veel regen). Voor NO₂ en zwarte koolstof zien we eerder een stagnatie.
De LEZ zorgde voor een versnelde vergroening van het wagenpark en verbetering van de luchtkwaliteit door een extra daling van de concentraties zwarte koolstof.
Modelberekeningen voor het jaar 2030 tonen aan dat met het geplande Vlaams beleid, zonder verstrenging van de LEZ, de nieuwe luchtkwaliteitsnormen in 2030 niet overal gehaald zullen worden in Antwerpen, vooral in de drukste straten niet.
De Vlaamse regering heeft in november 2025 alle volgende verstrengingen van de LEZ geschrapt. In 2027 voorziet de Vlaamse regering een evaluatie van de LEZ. In het geval de geactualiseerde prognoses in 2027 nog steeds aangeven dat de luchtkwaliteitsnormen niet gehaald worden, zal worden gekeken naar aanvullende lokale en Vlaamse maatregelen om de norm wel te halen tegen 2030

Gezondheidseffect

Doelstellingen

Toetsing van de meetresultaten in 2024 in de Antwerpse Agglomeratie aan de huidige Europese grenswaarden, aan de toekomstige Europese grenswaarden (vanaf 2030) en de WGO-advieswaarden per polluent.

De strengere grenswaarden zijn geldig vanaf 2030. Vanaf 2026 moet er echter al getoetst worden aan deze nieuwe richtlijn. Bij overschrijding ervan moeten er ‘routekaarten’ opgesteld worden, waarin maatregelen moeten staan om deze grenswaarden tegen 2030 te kunnen bereiken.

Polluent		EU - huidige doelstelling	EU - doelstelling 2030	WGO
Stikstofdioxide	uur	✅	✅	✅
	dag	-	✅	❌
	jaar	✅	❌	❌
Fijn stof - PM_2.5	dag	-	✅	❌
	jaar	✅	✅	❌
Fijn stof - PM₁₀	dag	✅	✅	❌
	jaar	✅	✅	❌

Toestand

Voor de resultaten van de concentraties beschikken we over meetresultaten van 2024. Voor uitstoot zijn de gegevens van 2023 de meest recente data waarover we beschikken.

Voor stikstofoxiden kunnen we vaststellen dat:

In 2023 de uitstoot voor 68 % afkomstig was van transport, vooral van wegverkeer.
De EU-grenswaarden voor de NO₂-concentraties werden gehaald in 2024, maar de strengere toekomstige Europese grenswaarden (geldig vanaf 2030) en de WGO-advieswaarden werden overschreden.

Voor fijn stof (PM₁₀) kunnen we vaststellen dat:

In 2023 de primaire uitstoot voor 36 % afkomstig was van transport, vooral van niet-uitlaatemissies van wegverkeer en 35 % afkomstig was van huishoudens, vooral van houtverbranding in open haarden en kachels.
De EU-grenswaarden (zowel de huidige als de toekomstige) voor de PM₁₀-concentraties werden gehaald in 2024, maar de strengere WGO-advieswaarden werden overschreden.
Op jaarbasis de bijdrage van houtverbranding aan de PM₁₀-concentraties varieert tussen 11 % en 18 %. Tijdens de wintermaanden is deze bijdrage dubbel zo hoog als tijdens de zomermaanden.

Voor fijn stof (PM_2.5) kunnen we vaststellen dat:

In 2023 de primaire uitstoot voor 47 % afkomstig was van huishoudens, vooral van houtverbranding in open haarden en kachels en voor 32 % van transport.
De EU-grenswaarden (zowel de huidige als de toekomstige) voor de PM_2.5-concentraties werden gehaald in 2024, maar de strengere WGO-advieswaarden niet.

Voor zwarte koolstof kunnen we vaststellen dat:

In 2023 de uitstoot voor 47 % afkomstig was van transport, vooral van wegverkeer.
Er momenteel geen Europese normen of WGO-advieswaarden bestaan.
Op de modelkaart het belang van wegverkeer op de concentraties zwarte koolstof duidelijk zichtbaar is, met de hoogste concentraties langs de ring en de belangrijkste verkeersassen, ook de tunnelmonden zijn zichtbaar.
De bijdrage van houtverbranding aan de concentraties zwarte koolstof varieert op jaarbasis tussen 17 % en 25 % op de Antwerpse meetplaatsen en groter is in de wintermaanden.

Voor ultrafijnstof (UFP) kunnen we vaststellen dat:

In 2024 het UFP-daggemiddelde in Borgerhout op een kwart van de dagen boven de concentratie lag die door de WGO als hoog wordt beschouwd.

Evolutie

Voor stikstofoxiden kunnen we vaststellen dat:

De uitstoot sinds 2014 daalde met 53 %.
De afgelopen 10 jaar de NO₂-concentraties daalden met bijna de helft.
Er in 2024 een status-quo of lichte daling was in de NO₂-concentraties tegenover 2023. Beide jaren werden gekenmerkt door lage concentraties, dankzij de dalende uitstoot en het gunstige weer (veel neerslag).

Voor fijn stof (PM₁₀) kunnen we vaststellen dat:

Sinds 2014 de uitstoot van primair PM₁₀ daalde met 25 %.
De afgelopen 10 jaar de PM₁₀-concentraties op de Antwerpse meetplaatsen daalden met 24 % tot 40 %.
Alle Antwerpse meetstations in 2024 een verdere daling noteerden van de PM₁₀-concentraties tegenover 2023, dankzij de dalende uitstoot en het gunstige weer.

Voor fijn stof (PM_2.5) kunnen we vaststellen dat:

De laatste 10 jaar de uitstoot van primair PM_2.5 daalde met 31 %, vooral door minder uitlaatemissies van wegverkeer.
De afgelopen 10 jaar de PM_2.5-concentraties daalden met ongeveer 40 %.
Er in 2024 op de meeste Antwerpse meetplaatsen een daling was in de PM_2.5-concentraties tegenover 2023. De vele neerslag in 2024 ‘waste’ het stof uit de lucht.

Voor zwarte koolstof kunnen we vaststellen dat:

De laatste 10 jaar de uitstoot van elementair koolstof daalde met 58 %, vooral dankzij de introductie van milieuvriendelijkere en efficiëntere voertuigen.
De afgelopen 10 jaar de concentraties zwarte koolstof daalden met zo’n 70 %.
Er in 2024 op alle Antwerpse meetplaatsen een stagnatie was in de concentraties zwarte koolstof tegenover 2023.

Voor ultrafijnstof (UFP) kunnen we vaststellen dat:

De afgelopen 10 jaar de UFP-concentratie op de achtergrondmeetplaats in Borgerhout daalde met 14 %.

Metingen op Linkeroever

Sinds de zomer van 2021 voert de VMM PFAS-metingen uit nabij de 3M-site. Voor meer info: PFAS in zwevend stof en PFAS in neervallend stof.

Om tijdig in te spelen op verspreiding van mogelijk met PFAS vervuilde grond via de lucht door de Oosterweelwerken, werden er extra meetplaatsen voor fijn stof opgericht en werd er een stofactieplan opgemaakt in samenwerking met Lantis.
Indien er lokale stofpieken gemeten worden nabij een woongebied, dan dient er actie op het terrein ondernomen te worden. Meer info over: stofactieplan en de actuele gemeten concentraties.
Op de meetplaatsen op Linkeroever nabij de werfzone noteerden we in 2024 minder overschrijdingen van de stofdrempels. Op Rechteroever zagen we wel een stijging van de lokale stofpieken nabij de werfzone.

Effect lage-emissiezone

Sinds februari 2017 heeft Antwerpen een LEZ ingevoerd. VMM onderzocht of in de gemeten concentraties hiervan een effect te zien is.

De invoering van de LEZ leidde tot een versnelde vergroening van het wagenpark, niet enkel binnen de LEZ, maar ook in de rest van Vlaanderen. De vergroening van het particuliere wagenpark loopt in Antwerpen 3 jaar voor op de vergroening in de rest van Vlaanderen, dankzij de LEZ. Ook is het aandeel dieselwagens in Antwerpen lager dan in de rest van Vlaanderen.
De LEZ zorgt ervoor dat de luchtkwaliteit in meer achtergestelde buurten sneller verbetert, wat ten goede komt aan de sociaal kwetsbare groepen (studie Onafhankelijke Ziekenfondsen).
De huidige beperkingen van de LEZ focussen vooral op het terugdringen van de uitstoot van roetdeeltjes. Dit zien we terug in de metingen van zwarte koolstof, die binnen de LEZ sneller dalen dan in de rest van Vlaanderen. De volgende verstrengingen zouden focussen op het verminderen van de NOx-uitstoot.
De Vlaamse regering heeft op 28 november 2025 alle volgende verstrengingen geschrapt. Dat betekent dat Euro 5 dieselvoertuigen (en recenter) en Euro 2 benzinevoertuigen (en recenter) de LEZ vrij mogen blijven binnenrijden.
Via modellering werd de impact van de verdere verstrenging van de LEZ gesimuleerd op de NO₂-concentraties: lokaal zou de verdere verstrenging van de LEZ kunnen zorgen voor een daling van 4 µg/m³ voor NO₂, voornamelijk in de meest verontreinigde straten. De huidige berekeningen tonen aan dat met behoud van de huidige toegangsregels de nieuwe NO₂-grenswaarden niet overal in Antwerpen gehaald zullen worden in 2030.
De Vlaamse regering voorziet daarom een tweejaarlijkse evaluatie van de LEZ via het voortgangsrapport over het Luchtbeleidsplan (voor het eerst in het rapport van 2027). In het geval de geactualiseerde prognoses van 2027 nog steeds aangeven dat de luchtkwaliteitsnormen niet gehaald worden, zal worden gekeken naar aanvullende lokale en Vlaamse maatregelen om de norm wel te halen tegen 2030.

Verwachte NO₂-concentratie in Antwerpen in 2030 zonder verstrenging van de LEZ

Vlaamse
Milieumaatschappij

Luchtkwaliteit in de Antwerpse Agglomeratie

In het kort

Gezondheidseffect

Doelstellingen

Toestand

Evolutie

Metingen op Linkeroever

Effect lage-emissiezone

Meer informatie

Feiten & cijfers

Beleid

Diensten & producten

Projecten

Tips