PFAS in neervallend stof

Opname van PFAS gebeurt vooral via voeding, drinkwater en stofingestie. Eens opgenomen in het lichaam kan PFAS zich accumuleren en op lange termijn:

• De immuniteit, hormoonbalans en/of leverfunctie verstoren.
• Het risico op kanker, obesitas en/of schildklieraandoeningen verhogen.
• Zorgen voor vruchtbaarheidsproblemen en problemen bij de ontwikkeling van het ongeboren kind.

Voor PFAS in depositie hanteren we onderstaand indicatief toetsingskader:

• Dit kader is nog niet verankerd in VLAREM en dus niet wettelijk bindend.
• Enkel jaargemiddelden worden getoetst. Kortere periodes geven slechts een indicatie.
• De waarden zijn geen alleenstaand toetsingsmiddel bij risicobeoordelingen.

In 2025 werd PFAS in depositie gemeten op 8 locaties in Zwijndrecht en Antwerpen-Linkeroever. PFAS in depositie werd ook gemeten op 2 achtergrondlocaties: landelijk in Dessel (N016) en stedelijk in Borgerhout (R801). In Zwijndrecht en omgeving stellen we voor 2025 vast dat:

• Op 1 locatie werd de toetsingswaarde voor PFOS overschreden: Blokkersdijk.
• Op geen enkele locatie werd de streefwaarde voor PFOS gehaald.
• De verontreiniging blijft het hoogst nabij 3M Belgium en neemt sterk af met toenemende afstand.
• De depositie van PFOS in Zwijndrecht is gedaald tegenover 2024, behalve aan de Neerstraat vanwege meer frequente noordoostenwind en de verdere reiniging van de waterzuivering. De lichte stijging op Linkeroever is mogelijk een geval van het minder aantal regendagen in 2025 ten opzichte van 2024.

In Zwijndrecht en omgeving stellen we voor 2025 vast dat:

• Op 5 locaties werd de toetsingswaarde voor PFOA overschreden.
• Op alle locaties werd de streefwaarde voor PFOA overschreden.
• De verontreiniging blijft het hoogst nabij 3M Belgium en neemt sterk af met toenemende afstand.
• De depositie aan PFOA blijft over de jaren heen relatief stabiel met hier en daar enkele fluctuaties.

In Zwijndrecht en omgeving stellen we voor 2025 vast dat:

• Op alle locaties werd de toetsingswaarde voor PFBA gerespecteerd.
• De verontreiniging blijft het hoogst nabij 3M Belgium en neemt sterk af met toenemende afstand.
• De depositie aan PFBA is gedaald of relatief stabiel gebleven tegenover 2024, behalve aan de Polderstraat vanwege een eenmalige piekwaarde.

Nadat er verhoogde PFAS-waarden werden vastgesteld in Zwijndrecht en omgeving (bv. in bloed), besliste de Vlaamse Regering in juni 2021 om deze PFAS-problematiek in kaart te brengen en het nodige te doen om de gezondheidsrisco's in te perken.

• De productieprocessen van 3M Belgium die PFAS zouden kunnen uitstoten in de lucht werden tijdelijk stopgezet tot er aangetoond kon worden dat de emissies van deze activiteiten veilig waren. Er vinden momenteel geen productieprocessen meer plaats.
• Zones met verhoogde PFAS-verontreiniging werden no-regret maatregelen opgelegd.
• Actieplannen werden uitgerold en maatregelen werden opgelegd aan 3M om de verspreiding van PFAS zo goed mogelijk te voorkomen, maar ook om de verontreinigde percelen te saneren. Ook aan Lantis, de bouwheer van de Oosterweelverbinding, werden maatregelen opgelegd ter stofmitigatie. 
• De luchtmetingen in de omgeving van Zwijndrecht worden vergoed volgens het 'vervuiler betaalt'-principe.

De monitoring van de luchtverontreiniging rond 3M Belgium en de Oosterweelwerken wordt verdergezet en nauwgezet opgevolgd door de betrokken instanties. De overheid blijft erop toezien dat 3M Belgium en Lantis zich houden aan de opgelegde maatregelen en waar mogelijk worden bijkomende maatregelen genomen. Hierover wordt gecommuniceerd op vlaanderen.be.

• Waar liggen de meetplaatsen voor PFAS en wat zijn de resultaten (excel)?
• Opvolgingen van PFAS in lucht Zwijndrecht en omgeving
• Studie naar PFAS in lucht en depositie in Zwijndrecht en omgeving
• Geografisch overzicht van PFAS verontreiniging in Vlaanderen
• Meer informatie over de aanpak van PFAS in Vlaanderen