Ozonconcentratie

Door zijn sterk oxiderend vermogen is ozon schadelijk voor mensen, planten en materialen:

• Het kan gezondheidsklachten veroorzaken zoals prikkende ogen, hoesten, irritatie van de slijmvliezen en een (tijdelijke) longfunctievermindering. Personen met aandoeningen van de luchtwegen, kinderen en ouderen zullen sneller een effect ondervinden.
• Blootstelling aan ozon kan ook leiden tot vroegtijdige sterfgevallen.
• De schade aan planten kan zichtbaar zijn zoals spikkels op het blad, maar ook onzichtbaar zoals een verminderde groei en lagere opbrengst voor gewassen en biomassa.
• Langdurige blootstelling aan ozon zorgt ook voor verwering van materialen zoals rubber, plastic, textiel en verf.

Er zijn geen doelstellingen voor de jaargemiddelde ozonconcentratie in de omgevingslucht. De Europese richtlijn formuleert doelstellingen op jaarbasis ter bescherming van de volksgezondheid en vegetatie. Voor de korte termijn is er een Europese informatie- en alarmdrempel bepaald op basis van uurgemiddelde metingen:

De alarmdrempel werd in 2025 niet overschreden, de informatiedrempel wel  op 2 dagen, telkens op 1 meetplaats:

• Op 13 juni  in Hasselt (184 µg/m³).
• Op 2 juli  in Aarschot (190 µg/m³).

De achtergrondconcentraties (jaargemiddelden) stijgen, maar de piekconcentraties tonen geen duidelijke trend

• Het jaargemiddelde geeft een goed beeld van de ozonachtergrondconcentraties. Dit is het resultaat van het evenwicht tussen ozonafbraak en -vorming gedurende het hele jaar.
• Stijgende achtergrondconcentraties zijn te wijten aan toename van de uitstoot van ozonvormende stoffen in de noordelijke hemisfeer (o.a. in China en India), ondanks de dalende uitstoot van ozonvormende stoffen in West-Europa.
• Het 99,9e-percentiel (P99,9) geeft een goede inschatting van de ozonpiekconcentraties. 0,1 % ofwel 9uurgemiddelde concentraties van alle uren in het jaar liggen hoger dan deze waarde.
• In de jaren 90 was er een lichte afname van de duur en grootte van ozonpieken dankzij maatregelen in de Europese Unie die de uitstoot van ozonprecursoren verminderden. De laatste 20 jaar is er echter nauwelijks nog een daling merkbaar in de hoogte van de pieken.
• Sterke variabiliteit tussen jaren hangt samen met de weersomstandigheden tijdens de zomermaanden.
• Klimaatopwarming en hogere frequentie van hittegolven doen de daling in piekconcentraties deels teniet, de eerste signalen hiervan zagen we in 2018-2020.
• De ozonconcentratie is het resultaat van een evenwichtsreactie tussen ozonvorming en -afbraak. Ozon reageert weg met net uitgestoten stikstofoxide (NO) tot zuurstof (O2) en stikstofdioxide (NO2), maar verder weg van de bronnen wordt ozon geproduceerd door een omgekeerde reactie. Dit verklaart waarom de ozonconcentraties vaak lager zijn op plaatsen met veel verkeer. Maatregelen genomen in het verkeer zorgen daarom in eerste instantie voor hogere achtergrondconcentraties van ozon omdat de bijhorende daling in NO-uitstoot leidt tot minder ozonafbraak.

Om de ozonpieken te verminderen, moet de uitstoot van de ozonvormende stoffen NO_x (NO₂), CO, CH₄ en NMVOS dalen.

• Voor NMVOS is er vooral reductiepotentieel bij de industrie en bij specifieke huishoudelijke producten (zie indicator uitstoot NMVOS)
• Voor NO_x is er vooral reductiepotentieel bij het wegverkeer (zie indicator uitstoot stikstofoxiden)
• Voor CO werden geen maatregelen geformuleerd
• Voor de maatregelen om de CH₄-uitstoot terug te dringen, verwijzen we naar het Vlaams Energie- en Klimaatplan 2030. De belangrijkste maatregelen situeren zich bij de sector landbouw:
• optimaliseren van voederrantsoenen en van de voederefficiëntie
• proefproject vergisting van de mest op varkens- en melkveebedrijven

• Waar liggen de meetplaatsen en welke concentraties werden er gemeten (excel)?
• Waarom zijn de ozonconcentraties hoger op het platteland dan in de steden?
• Hoe evolueert de jaargemiddelde temperatuur in België? 
• Meer info over RIO en RIO-IFDM