
Scheepvaart en industrie bepalen de luchtkwaliteit in onze havens
De VMM rapporteert over de luchtkwaliteit in de Antwerpse haven en de haven in Zeebrugge. Beide havens voldoen aan de huidige Europese normen, de toekomstige normen voor stikstofdioxide vanaf 2030 worden nog niet gehaald. Vooral in Antwerpen is de uitdaging groot.
Twee havens, verschillende bronnen van luchtverontreiniging
Wat ademen we in als we in de buurt van een haven wonen? Dat hangt onder andere af van de activiteiten die er plaatsvinden. In Zeebrugge mat de VMM in 2025 de concentraties stikstofoxiden, fijn stof en zwarte koolstof. Vooral de scheepvaart is een belangrijke bron van stikstofdioxide (NO₂) en roet.
Ook in de Antwerpse haven speelt scheepvaart een belangrijke rol in de uitstoot van stikstofoxiden, fijn stof en roet. Daar komt de uitstoot van de industrie en de petroleumraffinaderijen bovenop.:
- De raffinaderijen zijn belangrijke bronnen van zwaveldioxide en vluchtige organische stoffen..
- De industrie draagt onder andere bij aan de uitstoot van stikstofoxiden, fijn stof en vluchtige organische stoffen.
Huidige normen worden gehaald, toekomstige vormen een uitdaging
De huidige Europese luchtkwaliteitsnormen worden in beide havens gehaald. De toekomstige normen zijn een stuk strenger:
- ·In Zeebrugge werd de toekomstige Europese jaargrenswaarde voor NO₂ in 2025 nipt overschreden. De toekomstige grenswaarden voor fijn stof werden gehaald.·
- In de Antwerpse haven zijn de uitdagingen groter. De concentratie van NO₂ is nog een stuk hoger en voor fijn stof zijn er meetlocaties waar de toekomstige grenswaarden niet worden gehaald.
Deze normen gelden vanaf 2030. Bij overschrijding in de periode 2026–2030 moeten wel al ‘routekaarten inzake luchtkwaliteit’ worden opgesteld: plannen met beleidslijnen en maatregelen om in 2030 aan de grenswaarden te voldoen. Bovendien liggen de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) voor verschillende stoffen nog buiten bereik. De metingen tonen aan dat havenactiviteiten ook buiten het eigenlijke havengebied een invloed kunnen hebben op de luchtkwaliteit. Dat is een belangrijk aandachtspunt voor de omgeving en de omwonenden.
Ook zorgwekkende stoffen vragen aandacht
In de Antwerpse haven worden ook zorgwekkende stoffen opgevolgd, zoals PFAS, benzeen, dioxines en PCB's. De PFAS-concentraties blijven verhoogd in de buurt van 3M, al dalen ze door de sanering van de waterzuivering. Ook midden in het havengebied werden verhoogde waarden vastgesteld, waarschijnlijk door historische verontreiniging en stofvorming door bouwwerken. De verontreiniging bereikte geen woon- of landbouwzones.
Daarnaast leidden incidenten en werkzaamheden bij een schrootbedrijf tot een overschrijding van de drempelwaarde voor dioxines en PCB's die geldt voor industriegebied. Deze stoffen verdienen bijzondere aandacht omdat ze schadelijke effecten kunnen hebben op mens en milieu. Het beperken van de blootstelling aan onder andere PFAS, benzeen en dioxines past binnen de Vlaamse aanpak van Zeer Zorgwekkende Stoffen.
Belangrijke nulmeting voor Zeebrugge
Waarom zijn die metingen zo belangrijk? Modellen kunnen voorspellen waar hogere concentraties van luchtverontreinigende stoffen kunnen voorkomen. Metingen tonen wat er daadwerkelijk in de omgevingslucht aanwezig is. Zo krijgen inwoners, beleidsmakers en het havenbedrijf een beter zicht op de lokale situatie en de belangrijkste bronnen.
Voor Zeebrugge komt daar nog een belangrijke reden bij. De metingen vormen een nulmeting voor de geplande bouw van een nieuw sluizencomplex aan de Visartsluis. Door de luchtkwaliteit vandaag nauwkeurig in kaart te brengen, kan de VMM later objectief nagaan of de werkzaamheden een invloed hebben op de luchtkwaliteit in en rond de haven.
Van meten naar concrete maatregelen
De resultaten maken duidelijk dat verdere emissiereducties nodig zijn. De meest doeltreffende aanpak begint bij de bron. Minder vervuilende stoffen uitstoten betekent ook lagere concentraties in de omgeving.
Het recent goedgekeurde luchtbeleidsplan bevat al een aantal maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren in de haven van Antwerpen. Het plan zet tegelijkertijd in op industrie en scheepvaart. Voor de industrie zetten we het bestaande reductiebeleid verder via de beste beschikbare technieken, strengere vergunningsvoorwaarden en kosteneffectieve maatregelen. Voor de scheepvaart is walstroom een van de belangrijkste maatregelen. Tegen 2030 moeten in Antwerpen en Zeebrugge samen minstens 28 ligplaatsen van walstroominfrastructuur worden voorzien. Daardoor kunnen containerschepen aan de kade hun hulpmotoren uitschakelen en dalen de lokale emissies van NOx. Ook voor de binnenvaart wordt het walstroomnet verder uitgebreid en wordt via de Green Deal Binnenvaart ingezet op vergroening van de vloot.
Samen werken aan een betere luchtkwaliteit
De dalende uitstoot in Antwerpen en Zeebrugge toont dat inspanningen om de luchtkwaliteit te verbeteren resultaat opleveren. Tegelijkertijd maken de metingen duidelijk dat we er nog niet zijn. Ook met de uitvoering van het luchtbeleidsplan blijft de NO₂ -concentratie nog boven de nieuwe norm. Conform de nieuwe luchtkwaliteitsrichtlijn moet er uiterlijk tegen eind 2028 een routekaart opgemaakt worden met concrete maatregelen om de Europese doelstellingen tegen 2030 te halen. Door samen met bedrijven, havenpartners en overheden te blijven inzetten op minder uitstoot, betere monitoring en gerichte maatregelen, willen we de impact van havenactiviteiten op de leefomgeving verder beperken.