Chemische samenstelling PM₂,₅

Fijn stof komt via inademing in ons lichaam, hoe kleiner de deeltjes hoe dieper ze in het menselijk lichaam kunnen doordringen en hoe meer schade ze kunnen veroorzaken:

• Hoe klein de blootstelling ook is, er is altijd een risico op een schadelijk effect op de gezondheid.
• Kortdurende blootstelling aan hogere concentraties kan leiden tot verhoogde ziekenhuisopnames vanwege hart- of longproblemen, acute en chronische bronchitis en astma-aanvallen en tot vroegtijdige sterfte.
• Langdurige blootstelling (maanden tot jaren) kan leiden tot een verminderde groei van de longfunctie bij kinderen en verschillende vormen van kanker, namelijk longkanker, borstkanker en kanker in het spijsverteringsstelsel en tot vroegtijdige sterfte, vooral bij mensen met chronische hart- of longziekten.
• Naast gezondheidseffecten heeft fijn stof een invloed op het klimaat: naargelang de samenstelling kan fijn stof zowel voor afkoeling als voor opwarming zorgen.

Naast gezondheidseffecten heeft fijn stof een invloed op het klimaat: naargelang de samenstelling kan fijn stof zowel voor afkoeling als voor opwarming zorgen.

De PM_2,5-fractie op de landelijke meetplaats in Retie bestond gemiddeld uit:

• 32 % secundaire anorganische ionen (=som van ammonium, nitraat en niet-zeezout-sulfaat).
• 25 % organische massa (koolstof bevattende deeltjes die o.a. ontstaan bij houtverbranding).
• 4 % elementair koolstof (dieselroet).
• 3 % zeezout.
• 34 % andere (o.a. mineraal stof en aan stofdeeltjes gebonden water).

Er werden ook metingen uitgevoerd op een stedelijke achtergrondlocatie in Antwerpen. In vergelijking met de landelijke meetplaats zien we er:

• Een iets grotere bijdrage van elementair koolstof en organische massa, door verkeer, gebouwenverwarming en mogelijk ook deeltjes die vrijkomen bij het koken van eten.
• Een hogere bijdrage van zeezout door de kleinere afstand tot de zee in vergelijking met Retie.
• Eind 2023 werd het meten van de chemische samenstelling op een stedelijke achtergrond in Gent stopgezet.

De relatieve samenstelling is vrij constant over de jaren. T.o.v. het vorige jaar zien we in 2025:

• Iets hogere concentraties voor de meeste fracties, behalve voor zeezout. Dit laatste geeft aan dat er relatief weinig verse zeelucht werd aangevoerd in 2025.
• In Retie is de 'andere' fractie terug beduidend hoger dan de vorige 2 jaren. Dit komt waarschijnlijk door meer opwaaiend stof bij langere droge periodes.
• De laagste waarde ooit in Retie voor de secundaire anorganische ionen. Dit kan wijzen op een structurele afname van de precursoren en/of een weerpatroon dat minder aanleiding gaf tot vorming van secundair stof.

Naast de meetplaats in Retie en Antwerpen heeft de VMM de chemische samenstelling van fijn stof in het verleden ook onderzocht op andere plaatsen tijdens tijdelijke chemkar-studies. De resultaten hiervan staan in onderstaande rapporten:

• Chemkar PM₁₀ - stedencampagne 2 2013-2014
• Chemkar PM₁₀ - stedencampagne 2011-2012
• Chemkar PM₁₀ - chemische karakterisering van fijn stof in Vlaanderen 2010
• Chemkar PM₁₀ - chemische karakterisatie van fijn stof in Vlaanderen 2008-2009
• Chemkar PM₁₀ - chemische karakterisatie van fijn stof in Vlaanderen 2006-2007