Concentratie vluchtige organische stoffen (VOS)

VOS zijn vooral bekend omdat ze geurhinder veroorzaken, maar de ene is al problematischer voor de gezondheid dan de andere:

• Ze kunnen tijdelijke klachten veroorzaken zoals hoofdpijn, vermoeidheid, en irritatie van de neus, keel en ogen.
• Langdurige blootstelling aan VOS zoals benzeen, formaldehyde of vinylchloride verhoogt het risico op kanker.
• Formaldehyde en andere VOS kunnen op lange termijn ook effecten op de luchtwegen veroorzaken zoals astma.
• VOS dragen bij tot de vorming van ozon en secundair fijn stof, wat schadelijk is voor de gezondheid, gewassen en materialen.

Onderstaande tabel toont een overzicht van de huidige en de toekomstige Europese regelgeving, Vlarem II-jaargrenswaarde en de toetsing van de gemeten concentraties.

De Europese grenswaarden houden zowel rekening met de gezondheidseffecten als met de economische en technische haalbaarheid ervan. De grenswaarden zijn wettelijk bindend. De WGO-advieswaarden zijn enkel gebaseerd op de gezondheidseffecten en zijn daarom meestal veel strenger dan de Europese grenswaarden. De WGO-advieswaarden zijn echter niet wettelijk bindend.

Alle grens- en advieswaarden zijn op alle meetplaatsen gehaald in 2025.

Benzeen

De VMM mat het hoogste jaargemiddelde voor benzeen (1,54 µg/m³) op de Polderdijkweg in de Antwerpse haven. De P98-dagwaarde bedroeg er 6,18 µg/m³.

• Deze meetplaats ligt in industriegebied en is dus minder representatief voor de menselijke gezondheid.
• De luchtkwaliteit op deze meetplaats wordt sterk beïnvloed door de petrochemische industrie.

Het derde hoogste jaargemiddelde (1,21 µg/m³) werd gemeten in Zelzate. De P98-dagwaarde bedroeg er 8,71 µg/m³.

• Deze meetplaats ligt in een woongebied.
• De nabijgelegen teerraffinaderij Rain Carbon heeft een invloed op de gemeten concentraties

Tolueen

In 2025 mat de VMM:

• De hoogste halfuurwaarde voor tolueen (188 µg/m³) op de Polderdijkweg in de Antwerpse haven.
• In Geel namen we de hoogste halfuurwaarde (147 µg/m³) nabij bewoning waar. Deze locatie wordt ook beïnvloed door nabijgelegen industrie.
• In Genk (13,7 µg/m³) en Geel (4,4 µg/m³) de hoogste weekgemiddelden in respectievelijk industriegebied en woonzone.

Tetrachlooretheen

• Het hoogste jaargemiddelde voor tetrachlooretheen bedroeg 0,22 µg/m³ en maten we bij de Polderdijkweg in de Antwerpse haven (industriegebied).
• In de woonzones kwam het hoogste jaargemiddelde (0,11 µg/m³) voor in Borgerhout.

Andere VOS

In 2025 maten we met de samplermetingen:

• 24 verschillende VOS op 7 landelijke en (voor)stedelijke locaties. Samen bepalen deze locaties het Vlaamse gemiddelde.
• 3 aldehyden en ketonen (A/K) – een subgroep van VOS – op 1 locatie in Antwerpen-Borgerhout.

De meeste van deze VOS zijn ozonprecursoren en worden door Europa aanbevolen om te meten. De hoogste jaargemiddelden namen we in 2025 waar voor tolueen, aceton+acroleïne en formaldehyde.

In 2025 maten we met de automatische monitoren:

• 5 VOS (BTEX: benzeen, tolueen, ethylbenzeen, m+p-xyleen en o-xyleen) op 7 locaties nabij industriële bronnen.
• Op de meeste locaties levert tolueen de grootste bijdrage in massa. In Zelzate zien we een groter aandeel van benzeen en in Geel is m+p-xyleen de dominante VOS.

De benzeenconcentraties zijn ten opzichte van 2005 ongeveer gehalveerd:

• De meetplaatsen en meetmethoden wijzigden over de jaren. Tot 2016 maten we met automatische monitoren, vanaf 2017 met samplermetingen.
• Sinds 2020 blijven de benzeenconcentraties constant.

Voor VOS is er vooral reductiepotentieel bij enkele specifieke industriële processen en bij op- en overslagactiviteiten van vluchtige (petro)chemische producten en bij specifieke huishoudelijke producten.

Een volledig overzicht van de maatregelen voor een betere luchtkwaliteit in Vlaanderen vind je in het Vlaams Luchtbeleidsplan 2030. Een bespreking van de voortgang van de maatregelen is terug te vinden in het voortgangsrapport over het luchtbeleidsplan 2030.

Op basis van de VOS-meetcampagne in de Antwerpse haven in 2021 stelde de VMM een actieplan op om de bronnen in kaart te brengen en de uitstoot terug te dringen. Hiervoor werkt ze samen met andere Vlaamse entiteiten en het Havenbedrijf.

• Waar liggen de meetplaatsen en welke concentraties werden er gemeten (excel)?
• Grens- en advieswaarden voor verschillende VOS
• Naar de actuele concentraties van VOS
• Naar het rapport 'Luchtkwaliteit in de Antwerpse Haven 2024'
• Naar de VOS-campagne in de Antwerpse haven in 2021