Dioxines en PCB's in neervallend stof (depositie)

Dioxines en PCB's binden zich in de lucht aan stofdeeltjes, waarna ze kunnen neervallen op de bodem en op voedingsgewassen. Opname door de mens gebeurt dan ook hoofdzakelijk via voeding en veroorzaakt:

• Immuunverstoring en defecten van de neurale ontwikkeling.
• Verstoring van de hormonale huishouding en vruchtbaarheid.
• Diverse kankers.

Vanaf 2024 gelden volgende jaardrempels:

¹ Noord-Oost: [355° : 85°[ - Andere windrichtingen: [85° : 355°[ ² De jaardrempels voor industriegebieden zijn specifiek afgeleid voor meetlocaties nabij schrootbedrijven met een GPBV-shredderinstallatie. Doordat hier geen link is met de voedselketen, zijn de jaardrempels van meetlocaties in industriegebieden hoger dan van locaties in andere gebieden. ^* Daalt naar 4,3 pg TEQ_WGO2022/(m².dag) in 2030.

Deze jaardrempels zijn een maatregel uit het ‘Actieplan Dioxines/PCB’s’. Uit de herziening van de VMM-drempelwaarden bleek dat de achtergrondblootstelling in Vlaanderen reeds zorgt voor een overschrijding van de nieuwe gezondheidskundige advieswaarde^* van 2 pg TEQ_WGO2005/(kg lichaamsgewicht.week): er kan geen veilige drempelwaarde voor depositie afgeleid worden. Daarom kiezen we ervoor om zo laag mogelijke haalbare drempelwaarden in te voeren, én ernaast beleid te voeren om de achtergrondblootstelling in Vlaanderen te doen dalen.

De jaardrempels zijn niet opgenomen in VLAREM. Ze gelden voor de som van 17 dioxines en 12 dioxineachtige PCB’s en worden uitgedrukt met behulp van de toxische equivalentiefactoren (TEF) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) uit 2022. Wanneer de depositiewaarde van een individueel dioxine of PCB beneden de detectielimiet ligt, moet je deze polluent voor de somberekening meetellen als de helft van de detectielimiet (‘mediumgrens’).

^* Gebaseerd op het advies van het Europese Voedselagentschap uit 2018.

De VMM volgde in 2025 in kader van het actieplan Dioxines/PCB’s depositiemetingen op nabij 2 schrootbedrijven met monitoringsplicht in Genk en Zutendaal.

Nabij Stevens Recycling in Genk

In 2025 vonden metingen plaats in de industriezone (Genk-Swinnenwijerweg) en in de dichtstbijzijnde woonzone (Genk-Loskaaistraat):

• De jaargemiddelden van de 2 meetlocaties liggen onder de jaardrempels.
• Het jaargemiddelde in de woonzone (Genk-Loskaaistraat) voldoet ook reeds aan de toekomstige jaardrempel.

Nabij Euregio Recycling Belgium in Zutendaal

In 2025 liet de VMM in opdracht van het bedrijf metingen uitvoeren in het dichtstbijzijnde landbouwgebied:

• Het jaargemiddelde overschreed de jaardrempel.
• De overschrijding komt door verhoogde PCB-waarden, die we nog vaak terugvinden in schroot.
• Kwartaalresultaten schommelen van 3,4 tot 23,1 pg TEQ_WGO2022/(m².dag).

Door de grote impact van het weer kunnen we moeilijk uitspraken doen over langetermijntrends. Wind en regen bepalen namelijk – naast de bron(nen) – een groot deel van de lokale depositie. De deposities van dioxines en dioxineachtige PCB's schommelden voor een aantal meetplaatsen dan ook sterk in de loop van het jaar en doorheen de jaren.

Opgelet: tot en met 2023 drukken we de depositieresultaten van dioxines en PCB’s uit in pg TEQ_WGO1998/(m².dag), vanaf 2024 in pg TEQ_WGO₂₀₂₂/(m².dag). Dit heeft een stijgend effect op de dioxineresultaten en een dalend effect op de PCB-resultaten.

Algemeen

Ten opzichte van 2023 (voor de invoering van de monitoringsplicht) zagen we in 2024 en 2025 een daling van de jaargemiddelde deposities nabij schrootbedrijven omwille van:

• Het dalend effect op de PCB-resultaten door verandering van eenheid.
• De inspanningen van de schrootsector om stofverspreiding te voorkomen zoals het bevochtigen van stuifgevoelige materialen bij droge periodes.

Nabij Stevens Recycling in Genk

In de woonzone:

• Schommelende deposities.
• Lichte stijging ten opzichte van 2024 doordat 2025 een jaar was met weinig neerslag, wat een ongunstig effect heeft op de deposities.
• In 2017 en 2021 ligt het jaargemiddelde boven de jaardrempel.

In de industriezone:

• Hoogste jaargemiddelde in 2016.
• Hogere PCB-waarden dan in de woonzone.
• Na drie verhoogde jaren in 2021-2023 blijft het jaargemiddelde in 2025 fors lager.

Nabij Euregio Recycling Belgium in Zutendaal

Op de meetlocatie in landbouwgebied stellen we vast:

• Stijging ten opzichte van 2024 omwille van de slechtere weersomstandigheden, incidenten, het uitvoeren van terreinwerken en/of andere activiteiten.
• In 2024 en 2025 ligt het jaargemiddelde boven de jaardrempel.

Er is een werkgroep dioxines & PCB's samengesteld. VMM werkt hierin samen met Vlaamse en Federale entiteiten. De werkgroep formuleerde verschillende maatregelen in de directe omgeving van schrootbedrijven met shredders om de blootstelling aan dioxines & PCB's via verspreiding van lucht verder te verminderen. Het 'Actieplan Dioxines/PCB's' werd meegedeeld aan de Vlaamse Regering (17 november 2023) met o.a. onderstaande maatregelen:

• Overzicht Genk-Zuid
• Samenvatting Stuurgroep Genk-Zuid (pdf)
• Naar de meeste recente resultaten van depositie van dioxines en PCB's.
• Waar liggen de meetplaatsen en welke depositiewaarden werden er gemeten?
• Hoe meten we dioxines en PCB's in neervallend stof?
• Milieugezondheidsinformatie aandachtsgebied Genk-Zuid (Departement Zorg)