Wetlands versterken waterkwaliteit en klimaatrobuustheid

Ontdek de praktijkvoorbeelden van wetlands die waterbeheerders, onderzoekers en terreinexperten op 2 februari deelden op een Vlaams-Nederlands kennisdag. Ze tonen de voorwaarden én het potentieel van wetlands.

26 februari 2026

Klimaatadaptatie

Droogte

Grondwater

Kwaliteit waterlopen

Deel online

Zowel in Vlaanderen als Nederland is decennialange drainage één van de belangrijke oorzaken van verdroging en verlies van sponswerking. Herstelmaatregelen, zoals het ondieper maken van grachten, hermeandering en ophoging van beekbodems, zijn nodig om verdroging tegen te gaan en natuurlijke wetlands in de valleien te herstellen. De kruisbestuiving tussen Vlaanderen en Nederland biedt hierbij een grote meerwaarde. Door kennis, monitoring en praktijkervaring te delen, zetten we samen stappen naar een robuuster watersysteem.  

Monitoring en beheer bepalend voor langetermijnsucces  

Tijdens de kennisdag werd duidelijk dat wetlands een grote rol kunnen spelen in het verbeteren van waterkwaliteit. Ze verwijderen nutriënten, bufferen piekdebieten en versterken biodiversiteit. Praktijkcases bewezen dat wetlands, zowel in landelijke, kwetsbare, bebouwde als agrarische gebieden, succesvol zijn. Maar wetlands functioneren niet op zich. Alle cases bevestigen dat wetlands sterke resultaten opleveren wanneer ze ingebed zijn in een geïntegreerde wateraanpak. De hydrologie, waterkwaliteit en beheer moeten goed op elkaar afgestemd zijn. Uit meerdere praktijkvoorbeelden blijkt dat wetlands alleen duurzaam functioneren wanneer ze worden opgevolgd met sensordata, regelmatige inspecties en onderhoudswerk zoals slibruiming en maaibeheer.  

Gedeelde ervaringen uit Vlaanderen en Nederland  

Tijdens de kennisdag werden verschillende inspirerende cases besproken. 

Aquatuur 

In het project Aquatuur legden we een treatment wetland aan op de Ringbeek in Oostkamp.   een combinatie van een rietfilter, ijzerzandfilter en grote buffercapaciteit die toont hoe wetlands kunnen inspelen op dynamische piekbelastingen. Voor de sturing en monitoring werken we samen met UGent. Waterkwaliteit en -kwantiteit zijn twee zijden van dezelfde medaille. Wetlands kunnen nutriënten (N en P), metalen en organische polluenten sterk reduceren, maar overbelasting leidt tot verzadiging en verlies van zuiveringscapaciteit. Klimaatextremen leveren extra stress op voor de waterkwaliteit: droogte verhoogt concentraties en piekbuien brengen vervuilingsgolven door bijvoorbeeld overstortwerking.  

Een treatment wetland is niet op elke locatie even haalbaar. Daarom werd in een break-out sessie bekeken welke criteria daarvoor best bekeken worden.    

Een locatie heeft vooral potentieel wanneer: 

• er genoeg water wordt aangevoerd met stabiel debiet of gecontroleerde buffering en de vervuilingspieken gebufferd en gezuiverd kunnen worden 

• de verblijftijd lang genoeg is voor zuivering: de hydraulische retentietijd, (de gemiddelde tijd dat water in een wetland verblijft voordat het naar de volgende fase stroomt) is vaak minimaal 1 à 2 dagen, afhankelijk van norm en type.  

• gebruik gemaakt wordt van een infiltratieoplossing moet de bodem genoeg doorlaatbaar zijn zonder risico op verstopping. Een voldoende grote buffer met sedimentatiemogelijkheid is hierbij cruciaal.  

• er ruimte is voor compartimenten en onderhoud  

• er lokaal draagvlak is bij landbouw, natuur, omwonenden en waterbeheerders   

• er financiering en voldoende ruimte voor beheer is (Blue Deal, LIFE, Interreg)  

• er een langdurige inzet is 

• het type vervuiling het type wetland bepaalt 

• Hoge nutriënten → helofytenfilters/rietvelden  

• Fosfaatpieken → adsorptiefilters (ijzerzand, Redmedite …)  

• Organische stoffen → subsurface flow  

• Gechloreerde solventen of metalen → fytoremediatie/redoxgestuurde zones  

• Extreem hoge concentraties vragen voorafgaande voorzuivering  

• 1 tot  5% van het stroomgebied kan worden ingenomen voor oppervlaktewaterzuivering.  

Andere inspirerende cases 

• Fosfaatadsorptiefilters – Kraenepoel (ANB & VLM): IJzerzandfilter en bufferbekkens vangen fosfaatrijke afstroming op. Deze maatregelen bieden mogelijkheden voor het verbeteren van de waterkwaliteit en het beschermen van kwetsbare habitats, zoals die van de oeverkruidklasse. 

• Helofytensloten in Nederland (Aeres Hogeschool): tot 63% minder ammonium en organisch gebonden stikstof door aangepast slootbeheer. Dit project toont het potentieel van landbouwsloten als natuurlijke zuiveringssystemen.  

• Hydrologisch herstel - Waterschap De Dommel: 460.000 m³ extra waterberging, 80 hectare herstel en 4 km beekherstel door grootschalige vernatting. Dit project legt wel het pijnpunt bloot dat  het concept van vernatting niet overal even positief ervaren wordt. 

• Natuurgebaseerde bodemsanering (Deltares & OVAM):  constructed wetlands en fytostabilisatie tonen sterk potentieel voor het afbreken of vastleggen van verontreinigingen. Hierbij moet er wel intensief gemonitord worden (onder andere kwel, uitloging, redoxprocessen).  

Conclusies 

De kennisdag bevestigde dat wetlands een krachtige, natuurlijke en kostenefficiënte oplossing vormen voor waterzuivering, waterberging, biodiversiteit, koeling, koolstofvastlegging en klimaatadaptatie. Maar ook dat ze geen “quick win” zijn: elk wetland moet gebiedsspecifiek ontworpen, goed beheerd, en ingebed zijn in een integraal watersysteem.

De Vlaams-Nederlandse samenwerking toont dat het delen van praktijkervaring, kosten-batenanalyse, ontwerpmodellen en monitoringdata essentieel is om sneller en beter wetlands te realiseren. Monitoring en beheer bepalen het lange-termijnsucces.  Uit diverse cases blijkt dat goedwerkende wetlands gecontroleerde aan- en afvoer nodig hebben, tijdig onderhoud vragen (slibruiming, maaien, voorkomen van verstopping) én continue datamonitoring nodig hebben (sensoren, passieve samplers, biotoetsen).