Nitraat in oppervlaktewater in landbouwgebied

De doelstellingen voor de nitraatconcentraties zijn opgenomen in de opeenvolgde mestactieplannen (MAP):

• MAP 4 (2011-2014): op maximaal 16% van de meetplaatsen een overschrijding van de drempelwaarde van 50 mg nitraat/liter in 2014.
• MAP 5 (2015-2018): op maximaal 5% van de meetplaatsen een overschrijding van de drempelwaarde van 50 mg nitraat/liter in 2018.

Vanaf MAP 6 (2019-2022) wordt gekeken naar de gemiddelde nitraatconcentratie per afstroomzone:

• Er wordt een verbetering met 4 mg nitraat/l vooropgesteld voor de afstroomzones die in de periode 2015-2018 een gemiddelde nitraatconcentratie van meer dan 18 mg nitraat/l hadden.
• Lange termijn doelstelling per afstroomzone is een streefwaarde van 18 mg nitraat per liter. Tegen 2027 dienen alle maatregelen genomen te zijn om op termijn de gemiddelde nitraatconcentratie in het oppervlaktewater in landbouwgebied beneden 18 mg nitraat/l te krijgen (MAP7).

In het winterjaar 2024-2025:

• overschreed 11,5% van de meetplaatsen de drempelwaarde, het laagste percentage sinds het begin van de metingen in het MAP-meetnet. Het doel MAP 5 wordt echter nog steeds niet gehaald.
• behoren tot de regio’s met veel MAP-meetpunten met overschrijding: centraal West-Vlaanderen, met een groot deel van het IJzerbekken, het westen van het Leiebekken en het deel van de Brugse Polders tussen Brugge, Gent en de Nederlandse grens, het bekken van de Boven-Schelde, de regio Mechelen, de Noorderkempen, het centraal Demerbekken, en Noord-Limburg.
• wordt de grenswaarde voor de gemiddelde nitraatconcentratie per afstroomzone (18 mg nitraat per liter) behaald voor 57,5% van het landbouwareaal.

In het winterjaar 2024-2025 overschreed 11,5% van de meetplaatsen de drempelwaarde. Dit is het laagste percentage sinds het begin van de metingen in het MAP-meetnet.  

De inspanningen die de landbouwers de afgelopen jaren geleverd hebben, lijken zichtbaar in de recente resultaten. Maar ook de weersomstandigheden kunnen een belangrijke rol spelen. Wordt er onvoldoende geanticipeerd op onvoorziene droge weersomstandigheden bij de bemesting, het bodembeheer en de teeltkeuze, dan leidt dat tot meer uitspoeling van nitraat tijdens de winterperiode en meer overschrijdingen van de drempelwaarde. Dat effect was merkbaar in de meetresultaten van de winterjaren 2017-2018 tot en met 2020-2021 en winterjaar 2022-2023. Omgekeerd is er in een periode van veel regen overvloedige uitspoeling in een korte periode die gemist kan worden in het monitoringsprogramma, aangezien er vaak maar 1 meting per maand is. Het winterjaar 2024-2025 begon met uitzonderlijke natte zomermaanden juli, augustus en september 2024, waardoor enerzijds het groeiseizoen voor diverse teelten gunstig was, maar er ook al uitspoeling van nitraat heeft plaatsgevonden. Aangezien de slapende MAP-meetpunten niet worden bemonsterd in de zomerperiode, worden eventuele overschrijdingen gemist. Het regenpatroon in de winter was gemiddeld. Vanaf het voorjaar werd het droog, waardoor er geen overschrijdingen meer gemeten zijn.

Het 6de mestactieplan voor de periode 2019-2022 (MAP 6) moest ervoor zorgen dat minder nitraten en fosfaten uit meststoffen in het water terechtkomen. Belangrijke elementen zijn o.a.:

• bemesten met de meest geschikte mestsoort en bemestingstechniek, volgens de juiste dosis en op het juiste tijdstip, ondertussen uitgebreid naar de juiste plaats en de juiste teelt;
• de bodemkwaliteit verbeteren;
• de directe verliezen van nutriënten tegengaan;
• de gebiedsgerichte aanpak.

Op 18 december 2024 keurde het Vlaams Parlement wijzigingen aan het Mestdecreet goed. Belangrijke wijzigingen zijn o.a.:

• de maximale bemestingsnormen in gebieden waar nog een grote verbetering van de waterkwaliteit nodig is;
• beschermingsstroken van minstens 3 meter langs alle waterlopen van de Vlaamse Hydrografische Atlas waar geen mest en gewasbeschermingsmiddelen toegepast mogen worden.

De website van VLM geeft meer info.

De stroomgebiedbeheerplannen bepalen wat Vlaanderen zal doen om de toestand van het oppervlaktewater en het grondwater te verbeteren. Alle maatregelen en acties om de toestand van de watersystemen te verbeteren of de overstromingsrisico's beter te beheren, zijn samengebracht in het maatregelenprogramma. Voor deze indicator is vooral Groep 7B - Verontreiniging oppervlaktewater van belang.

• Nutriënten in oppervlaktewater en grondwater in landbouwgebied 2024-2025
• Mestrapport 2024
• Geoloket waterkwaliteit (nitraatconcentraties per meetpunt)